استعمال «حنیف» بر خلاف معنای اصلی؟!

تاریخ ارسال:ي, 05/17/1395 - 16:19 شناسه: 66
استعمال «حنیف» بر خلاف معنای اصلی؟!
چرا (با توجّه به معنای لغوی «حنیف» که به معنای کنج و منحرف است) در آیات «ما کانَ إِبْراهيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا وَ لکِنْ کانَ حَنيفاً مُسْلِماً وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکينَ» (آل­ عمران: 3/ 67) - «فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّينِ حَنيفاً فِطْرَتَ ال
این شبهه ناشی از بی­دقّتی در لغت عرب است. معنای کجی و انحناء در کلمه­ «أحنف» از این ریشه وجود دارد یعنی کسی که پاهایش به سمت داخل انحناء دارد. در حالی که صفت مشبهه از این ریشه «حنیف» بر وزن «فعیل» هست که به این معانی آمده است:

بسم الله الرحمن الرحیم

عبدالحسین شورچه و سمیرا حیاتی

شبهه:

چرا (با توجّه به معنای لغوی «حنیف» که به معنای کنج و منحرف است) در آیات «ما کانَ إِبْراهيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا وَ لکِنْ کانَ حَنيفاً مُسْلِماً وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکينَ» (آل­ عمران: 3/ 67) - «فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّينِ حَنيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتي‏ فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْديلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِکَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ» (روم: 30/ 30) کلمه «حنیف» بر خلاف معنای اصلی خود به کار رفته است؟ (سها، نقد قرآن، ص 839 ـ 840)

 

پاسخ:

این شبهه ناشی از بی­دقّتی در لغت عرب است. معنای کجی و انحناء در کلمه­ «أحنف» از این ریشه وجود دارد یعنی کسی که پاهایش به سمت داخل انحناء دارد. در حالی که صفت مشبهه از این ریشه «حنیف» بر وزن «فعیل» هست که به این معانی آمده است:

-­ «المتمسک بالاسلام او الصحیح المیل الیه» یعنی کسی که به اسلام متمسک شده یا تمایل صحیح به اسلام دارد.

-­ «کل من کان علی دین ابراهیم» یعنی هرکس که بر آیین حضرت ابراهیم «علیه السلام» است.

-­ «الموحد فی دینه» یعنی کسی که دردینش موحد هست (یگانه پرست)

-­ «المستقیم» یعنی کسی که به راه راست است. (معلوف، المنجد فی اللغه و الادب و العلوم، 158)  

نتیجه: چون سها به کاربرد درست این واژه دقت نکرده این مشکل پیش آمده است.

نکته: در قران از صفت مشبهه «حنیف» استفاده شده است نه «أحنف» که بر عیوب و نقص جسمانی دلالت می‌کند که هیچ تناسبی با سیاق آیه ندارد.

 

منابع:

1ـ­ قرآن کریم.

2ـ­ سها، نقد قرآن، 1393 ش، ویرایش دوم.

3ـ معلوف، لویس، المنجد فی اللغه و الادب و العلوم، ترجمه محمد بندر ریگی، انتشارات اسماعیلیان، تهران، 1367 ش.